Galerii Bielska BWA w Bielsku Białej
(oddział Willa Sixta, ul. Mickiewicza 24)
16 kwietnia – 29 czerwca 2025
wernisaż: 16 kwietnia 2025, godz. 18:00
oprowadzania autorskie: 26 kwietnia, 17 maja oraz 24 czerwca (godz. 18:00)
Kuratorką wystawy z ramienia galerii jest Jessica Kufa. Prezentowane dzieła artystyczne stanowią rozprawę doktorską realizowaną w Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie. Promotorzy: dr hab. Jakub Jakubowski, prof. UJD oraz dr hab. Wojciech Sternak.
Opis wystawy:
Trójstyk to opowieść o absurdzie granic. Na wystawie zestawiono ze sobą zdjęcia i materiały wideo zrealizowane w dwóch specyficznych miejscach: w tzw. Trójkącie Trzech Cesarzy, czyli obowiązującego w latach 1846–1915 trójstyku granic Królestwa Prus, Cesarstwa Austrii i Imperium Rosyjskiego (aktualnie granica miast Mysłowice, Jaworzno i Sosnowiec), a także w obecnym miejscu zetknięcia się granic Polski, Ukrainy i Białorusi. Obydwa te trójstyki to zbiegi rzek, tworzące naturalne granice między połaciami ziemi.
Historyczne miejsce styku granic trzech zaborców Polski może być postrzegane jako symboliczna reprezentacja mitu założycielskiego współczesnych narracji narodowościowo-martyrologicznych – konstruktu tożsamości zbiorowej opartego na pamięci o rozbiorach oraz doświadczeniu traumy dziejowej. W tym ujęciu trójstyk ten mógłby być traktowany jako miejsce obudowane znaczeniami i symbolami. Tymczasem główny punkt upamiętniający przypomina bardziej klimat parku z „Powiększenia” Michelangelo Antonioniego niż z realnego miejsca pamięci – zdaje się być przestrzenią oderwaną od rzeczywistości, w której nawet barierki do mocowania rowerów wydają się dziwną, nierealistyczną konstrukcją.
Odwiedzając to miejsce, autor zadaje sobie pytanie, czy aby przypadkiem nie jest to centrum świata, utrzymujące jako tako jego porządek – ktoś w końcu zawiesił sznurek łączący brzegi trzech lądów, trzech historycznych państw, jakby chcąc przypilnować, by lądy te się nie rozjechały, nie oddaliły od siebie. W ostateczności sam trójstyk, w swojej materialnej realizacji w postaci pomnika, przypomina bardziej dziwną figurę matematyczno-kosmiczną… tak oderwaną od rzeczywistości, jak wszystkie granice ciągnięte po mapie, absurdalnie oddzielające ludzi od ludzi, drzewa od drzew, łąki od łąk.
Równie dziwną przestrzenią jest trójstyk aktualnych granic Polski (kraju demokratycznego, należącego do uprzywilejowanej Globalnej Północy i obszaru kulturowego „Zachodu”, członka NATO i Unii Europejskiej), Białorusi (kraju autorytarno-totalitarnego, z „władzą ludu”, pełnego propagandy, cenzury i abstrakcyjnych dla nas konstrukcji mentalnych), a także Ukrainy (która od ponad dwóch lat jest na całym swoim obszarze terenem wojny, oskarżana o nazizm w sposób trudny do uwierzenia, przelewająca krew swoich mieszkańców dla idei niepodległego, niezależnego państwa). Zbliżając się do tego miejsca za każdym razem trzeba najpierw zgłosić ten fakt Straży Granicznej, która uprzedza, że nie wolno nawet wykonywać zdjęć drugiego brzegu rzeki – nasza aktywność musi ograniczać się do połowy koryta Bugu. Równocześnie jednak, pomimo trwającej w Ukrainie wojny, nie ma żadnego problemu z tym, aby wynająć kajak i dokonać spływu graniczną rzeką. Skłania to do namysłu nad niedorzecznością konstruktu, jakim jest granica: zgodnie z przepisami to „powierzchnia pionowa”, coś, co w przyrodzie nie istnieje. Smutne jest to, że rozważania o absurdalności tego konstruktu to coś, na co pozwolić sobie możemy my, Polacy, dla których wojna toczy się jednak „gdzie indziej”. Dla Ukraińców i Białorusinów granica jest bardzo materialna, doświadczana ich własnymi ciałami, a 20 metrów rzeki może decydować o tym, czy świat jest pełen bólu i śmierci. Po tej samej rzece, która dla nich jest niczym Styks, my urządzamy spływy kajakowe.
Jest coś specyficznego w tym, że o Trójkącie Trzech Cesarzy pamięta dzisiaj niewielu. Jakkolwiek trudno to sobie teraz wyobrazić: tak samo będzie kiedyś z trójstykiem polsko-ukraińsko-białoruskim.
Mapa wystawy:
Zdjęcia prezentowane są zgodnie z kolejnością i numeracją zawartą w planie ekspozycji (podpisy pod zdjęciami są powieleniem podpisów z mapki; w nawiasach dodano jedynie rozmiary wydruku zdjęcia bez oprawy)
Zapis oprowadzania autorskiego:
Dokumentacja ekspozycji:
